Fibularis tertius (derde kuitbeenspier)
M. fibularis tertius
Ook bekend als: peroneus tertius, derde kuitbeenspier.
In het kort
De derde kuitbeenspier loopt vóór de enkel en behoort anatomisch tot het voorste onderbeencompartiment. Daardoor verschilt zijn werking van longus en brevis.
Anatomie
Een doorgaans kleine spier in het voorste onderbeencompartiment, naast extensor digitorum longus. Hij begint meestal op het lagere deel van de fibula en nabije bindweefselplaat; oorsprong en grootte variëren en de spier kan ontbreken. Zijn pees loopt vóór de enkel onder de strekpeesbanden door en hecht aan op de bovenzijde van de basis van het vijfde middenvoetsbeen. Dat onderscheidt hem van brevis, die achter de enkel loopt, en van de teenstrekkers, die verder naar de teenkootjes lopen. In een dissectiestudie met 89 voeten ontbrak de pees bij zeven en waren zowel één- als tweedelige aanhechtingen te zien.
Functie
Helpt de voet omhoog en naar buiten bewegen. Hij werkt samen met de andere voetheffers tijdens het vrijmaken van de voet van de grond. Longus en brevis bewegen de enkel juist mede naar beneden; dezelfde familienaam betekent dus niet dezelfde functie. De mate waarin tertius zelfstandig te onderscheiden is van de lange teenstrekker verschilt anatomisch. Het ontbreken van deze spier is op zichzelf geen ziekte en vraagt niet automatisch behandeling.
Pijn & uitstraling
De kenmerkende kern ligt in de bronkaart aan de voor-buitenzijde van de enkel. Mogelijke uitbreiding loopt over de buitenste voetrug en achter de buitenenkel naar de buitenzijde van de hiel. De afbeelding maakt die voorste kern duidelijk anders dan de achterste buitenenkelkern van longus/brevis. De boektekst noemt variatie in de uitbreiding; de kaart is geen vaste grens en geen test waarmee tertius afzonderlijk wordt aangewezen.
Symptomen & beperkingen
- Pijn aan de voor-buitenzijde van de enkel of laterale hiel.
- Hinder bij voetheffen of lopen kan voorkomen, maar is niet specifiek voor deze variabel aanwezige spier.
Belasting & onderhoudende factoren
Een inversietrauma, immobilisatie en langdurige ongunstige enkelstanden worden binnen de fibularisgroep besproken. Voor tertius ontbreken afzonderlijke risicocijfers.
Epidemiologie & onderzoek
De geraadpleegde literatuur geeft geen afzonderlijke prevalentie van triggerpoints voor deze spier. Cijfers voor de spiergroep of voor patiënten met een bepaald pijnsyndroom mogen niet als een spier-specifiek bevolkingscijfer worden gelezen.
Klinische context
Een extensorpeesprobleem, enkelgewrichtsaandoening, laterale bandpijn, een metatarsaalletsel en diepe fibulaire zenuwproblemen kunnen overlappen.
Zelfzorg bij fibularis tertius
De fibularisspieren sturen de buitenzijde van de enkel en helpen bij voetstabiliteit. Longus en brevis hebben een andere functie dan tertius. Na een verzwikking is sterke rek naar binnen niet automatisch veilig.
De afgebeelde kleine kanteling naar buiten is een algemene beginbeweging. Een klein beetje optillen van de voorvoet kan de functie van tertius en andere voetheffers meenemen, maar isoleert tertius niet. Trek de voet niet hard in een gestrekte naar binnen gekantelde stand. Druk niet op de voorzijde van de enkel of tussen pezen om een kleine diepe spier te zoeken. Tintelingen, nieuwe zwakte of een slepende voet vragen beoordeling.
Belasting in je dag aanpassen
Kies bij gevoelige enkels tijdelijk een vlakke ondergrond en bouw wandelen op scheve of oneffen paden rustig op.
Zorg bij zitten voor voetsteun en gebruik schoenen die comfortabel passen. Vermijd knellende druk aan de buitenzijde van het onderbeen.
De voet rustig naar buiten bewegen
Kies een kleine, rustige beweging die je goed kunt controleren. De uitvoering hieronder is een patiëntvriendelijke startvariant; een persoonlijk oefenplan kan hiervan afwijken.
Steun het onderbeen
Zit met de hiel op de grond en de voet ontspannen.
Beweeg klein naar buiten
Kantel de voetzool een klein stukje naar buiten: de kleine-teenrand komt iets omhoog en de grote-teenrand blijft lager. Houd de hiel ondersteund, de knie rustig en de tenen ontspannen.
Keer terug
Laat de voet rustig weer in het midden komen. Begin zonder elastiek en forceer geen eindstand.
Begin met 5 kleine bewegingen. Stem na recent enkelletsel eerst af welke beweging en belasting passen; vermijd vroege krachtige rek naar binnen.
Wanneer stoppen? Stop bij tintelingen, gevoelloosheid, wegzakken of toenemende zwelling. Een dik, warm en pijnlijk onderbeen vraagt direct medische beoordeling.
Zelfmassage: wat past hier?
Gebruik alleen lichte handmassage op het zachte midden van de buitenzijde van het onderbeen. Druk niet vlak onder de buitenkant van de knie bij het kuitbeenkopje; daar loopt een oppervlakkige zenuw. Geen harde druk op een recent verzwikte enkel.
Het effect beoordelen en verder opbouwen
Kies eerst één aanpassing of oefening. Vergelijk daarna een gewone activiteit die voor jou lastig was, en kijk ook hoe het later op de dag en de volgende ochtend gaat. Een tijdelijke prettige sensatie is niet hetzelfde als herstel van de belastbaarheid.
Gaat het goed, bouw dan één onderdeel tegelijk op: iets vaker bewegen, iets verder bewegen of later wat meer weerstand. Worden klachten duidelijk erger, verminder dan de belasting en bespreek wat er gebeurt. Blijf je beperkt in dagelijkse activiteiten, laat dan ook andere mogelijke oorzaken onderzoeken.
Hulp bij jouw spierklachten
Herken je klachten en wil je weten wat in jouw situatie past? Bespreek je klachten, beweging en belasting met een fysiotherapeut.
Bekijk onze praktijk en fysiotherapeuten · Meer over myofasciale pijn · Uitleg over dry needling
Bronnen en verdieping
Uitgegeven door Fysio Family. De informatie is bedoeld om klachten en mogelijke samenhang te begrijpen. Een pijnpatroon alleen stelt geen diagnose.
Onderzoek
- Kwon et al. (2023) — vormen van de tertiusaanhechting
Primair onderzoek
Dissectie van 89 Koreaanse donorvoeten; pees afwezig in zeven, overige één- of tweedelig. Beschrijft anatomische variatie, geen klachtenprevalentie.
Anatomie, pijnpatronen en zelfzorg: bronverwijzingen
Travell, Simons & Donnelly’s Myofascial Pain and Dysfunction, 4e editie.
- In het kort: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2007.
- Anatomie: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2007.
- Functie: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2010.
- Pijn en uitstraling: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2015.
- Klachten: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2016.
- Belasting: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2021.
- Onderzoek: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2027.
- Klinische context: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2027.
- Zelfzorg bij fibularis tertius: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2030, 2031, 2032, 2034.
- Belasting in je dag aanpassen: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2030, 2031, 2032, 2034.
- De voet rustig naar buiten bewegen: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2030, 2031, 2032, 2034.
- De voet rustig naar buiten bewegen: Thuisarts — klachten die bij een trombosebeen kunnen passen
- Zelfmassage: wat past hier?: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2030, 2031, 2032, 2034.
- Het effect beoordelen en verder opbouwen: Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2030, 2031, 2032, 2034.
- Illustratie 1: Fibularis brevis: pees achter de buitenenkel naar de buitenste basis van het vijfde middenvoetsbeen. Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2008.
- Illustratie 2: Fibularis tertius: pees vóór de enkel naar de boven-buitenzijde van de vijfde middenvoetsbasis. Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2008.
- Illustratie 3: Fibularis tertius: voor-buitenste enkelgebied met mogelijke uitbreiding naar buitenste voetrug en hiel. Donnelly, hoofdstuk 64, bronp. 2017.