Frontalis (voorhoofdspier)
M. frontalis
Ook bekend als: voorhoofdspier, venter frontalis.
In het kort
De frontalis vormt de voorste spierbuik van de occipitofrontalis. Hij beweegt wenkbrauwen en hoofdhuid en kan lokaal voorhoofdspijn geven.
Anatomie
De voorhoofdspier heeft geen directe botaanhechting. De vezels verbinden de huid bij de wenkbrauwen met de galea aponeurotica, de brede peesplaat over de schedel. Onderaan vervlechten vezels met de kringspier van het oog, de corrugator en de procerus. Frontalis en occipitalis zijn via die peesplaat verbonden.
Functie
Heft de wenkbrauwen en trekt de hoofdhuid naar voren; maakt dwarse voorhoofdslijnen.
Pijn & uitstraling
De klinische beschrijving in de geraadpleegde literatuur betreft pijn die vanaf de spier omhoog over het voorhoofd aan dezelfde zijde spreidt. Dit ligt meestal dichtbij de spier. Het is geen afzonderlijk bewezen pijnpatroon per vezeltype; een gevoelige plek op het voorhoofd bepaalt ook niet vanzelf de oorzaak van hoofdpijn.
Symptomen & beperkingen
- Voorhoofdspijn ter hoogte van of boven de wenkbrauw.
- Spanning bij langdurig geheven wenkbrauwen.
Belasting & onderhoudende factoren
Langdurige gezichtsuitdrukkingen en overbelasting van spieren die naar het hoofd uitstralen worden genoemd.
Epidemiologie & onderzoek
Onderzoek naar hoofdpijn meet onder andere de elektrische activiteit van de frontalis. Meer spieractiviteit en meer hoofdpijn lopen daarin niet steeds gelijk op. Een EMG-meting of gespannen gevoel is daarom geen bewijs dat deze spier de hoofdpijn veroorzaakt. Er is geen betrouwbaar bevolkingspercentage voor frontalis-triggerpoints in de geraadpleegde literatuur.
Klinische context
Spanningshoofdpijn, migraine en oog- of zenuwgerelateerde voorhoofdspijn kunnen overlappen.
Zelfzorg bij frontalis
Frontalis en occipitalis zijn via de peesplaat van de hoofdhuid verbonden. Richt je op zachte zelfdruk, een ontspannen gelaatsuitdrukking en aandacht voor de nek. Hoofdpijn blijft wel een klacht met meerdere mogelijke oorzaken.
Bij de frontalis blijft de aanraking op het brede voorhoofd, ruim boven de oogkas. Het doel is bewust ontspannen van opgetrokken wenkbrauwen en hoofdhuid.
Belasting in je dag aanpassen
Merk op of je lang fronst, de wenkbrauwen optrekt of met de ogen knijpt. Maak kijken gemakkelijker met passend licht en een comfortabele schermpositie.
Laat de nek tijdens lezen of werken regelmatig bewegen. Een ontspannen hoofdhuid vraagt geen geforceerd rechte houding die je de hele dag vasthoudt.
Zachte aanraking en ontspanning
Kies een kleine, rustige beweging die je goed kunt controleren. De uitvoering hieronder is een patiëntvriendelijke startvariant; een persoonlijk oefenplan kan hiervan afwijken.
Ontspan het gezicht
Ga zitten met steun in de rug. Laat kaak en voorhoofd ontspannen.
Raak licht aan
Leg de zachte vingertoppen op het betreffende hoofdhuidgebied en maak kleine rustige bewegingen over de huid, zonder te schuren.
Laat los en vergelijk
Haal de hand weg. Beoordeel of het gebied prettiger voelt en ga daarna verder met een rustige activiteit.
Probeer 15 tot 30 seconden lichte aanraking, eenmaal, en beoordeel de reactie. Deze voorzichtige startdosering is een praktische vertaling van de boekadviezen.
Wanneer stoppen? Stop als de hoofdpijn toeneemt, de huid pijnlijk wordt of je duizelig wordt. Nieuwe, heftige of duidelijk veranderde hoofdpijn hoort bij een medische beoordeling.
Zelfmassage: wat past hier?
Voorhoofd: blijf ruim boven de oogkas en druk niet op het oog. Achterhoofd: blijf op de hoofdhuid en ga niet diep onder de schedelrand duwen. Gebruik geen hard massagehulpmiddel.
Het effect beoordelen en verder opbouwen
Kies eerst één aanpassing of oefening. Vergelijk daarna een gewone activiteit die voor jou lastig was, en kijk ook hoe het later op de dag en de volgende ochtend gaat. Een tijdelijke prettige sensatie is niet hetzelfde als herstel van de belastbaarheid.
Gaat het goed, bouw dan één onderdeel tegelijk op: iets vaker bewegen, iets verder bewegen of later wat meer weerstand. Worden klachten duidelijk erger, verminder dan de belasting en bespreek wat er gebeurt. Blijf je beperkt in dagelijkse activiteiten, laat dan ook andere mogelijke oorzaken onderzoeken.
Hulp bij jouw spierklachten
Herken je klachten en wil je weten wat in jouw situatie past? Bespreek je klachten, beweging en belasting met een fysiotherapeut.
Bekijk onze praktijk en fysiotherapeuten · Meer over myofasciale pijn · Uitleg over dry needling
Bronnen en verdieping
Uitgegeven door Fysio Family. De informatie is bedoeld om klachten en mogelijke samenhang te begrijpen. Een pijnpatroon alleen stelt geen diagnose.
Onderzoek
- Leistad et al. (2006) — Stress-induced pain and muscle activity in patients with migraine and tension-type headache
Experimenteel patiënt-controleonderzoek
Onderzoekt pijn en spieractiviteit tijdens een mentale stresstaak bij migraine, spanningshoofdpijn en controles. De resultaten ondersteunen geen eenvoudige verklaring waarbij meer spieractiviteit automatisch meer pijn veroorzaakt.
- Schoenen et al. (1991) — EMG activity in pericranial muscles during postural variation and mental activity
Patiënt-controleonderzoek
32 vrouwen met chronische spanningshoofdpijn en 20 controles; frontalis, temporalis en trapezius onderzocht. EMG hing niet samen met ernst van hoofdpijn of behandelrespons. Dit is geen bewijs voor een vaste frontalis-pijnkaart.
- Lacroix & Corbett (1990) — An experimental test of the muscle tension hypothesis of tension-type headache
Experimenteel onderzoek
28 vrouwen met relatief frequente hoofdpijn. Bewust verhoogde frontalisactiviteit gaf in deze proef geen aantoonbare toename van hoofdpijn. De studie ondersteunt geen simpele gelijkstelling van spierspanning aan hoofdpijnoorzaak.
Anatomie, pijnpatronen en zelfzorg: bronverwijzingen
Travell, Simons & Donnelly’s Myofascial Pain and Dysfunction, 4e editie.
- In het kort: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 534.
- Anatomie: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 535.
- Functie: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 536.
- Pijn en uitstraling: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 538.
- Klachten: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 540.
- Belasting: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 542.
- Onderzoek: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 536.
- Klinische context: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 543.
- Zelfzorg bij frontalis: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 543, 544, 545.
- Belasting in je dag aanpassen: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 543, 544, 545.
- Zachte aanraking en ontspanning: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 543, 544, 545.
- Zelfmassage: wat past hier?: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 543, 544, 545.
- Het effect beoordelen en verder opbouwen: Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 543, 544, 545.
- Illustratie 1: Figuur 14.2A — frontalis: spierbuik en lokale uitstraling over het voorhoofd. Donnelly, hoofdstuk 14, bronp. 539.