Longissimus capitis (langste hoofdspier)
M. longissimus capitis
Ook bekend als: langste hoofdspier.
In het kort
De longissimus capitis loopt diep langs de zijkant van de nek naar het gebied achter het oor. Juist daar concentreert de beschreven pijn zich.
Anatomie
De longissimus capitis ligt lateraal van semispinalis capitis en diep onder de oppervlakkigere nekspieren. Hij loopt van de gewrichtsregio van de lage nekwervels en de dwarsuitsteeksels van de bovenste borstwervels naar de achterrand van het mastoïd achter het oor. De geraadpleegde literatuur noemt als niveaus C5–C7 en T1–T4; anatomische beschrijvingen laten variatie in de precieze aanhechtingen zien. Hij eindigt niet op de mediale achterhoofdsrand.
Functie
Strekt het hoofd op de nek en helpt het naar dezelfde kant kantelen en draaien.
Pijn & uitstraling
Concentreert zich rond, achter of onder het oor aan dezelfde zijde; kan een stukje de nek in en rond de oogkas uitstralen.
Symptomen & beperkingen
- Pijn rond het oor bij een mogelijke nekspierbron.
- Een beperkt gebied aan de bovenste zijkant van de nek kan meedoen.
Belasting & onderhoudende factoren
De geraadpleegde literatuur noemt whiplash, een val op het hoofd, langdurige nekbuiging en aanhoudend werken met het hoofd buiten een neutrale positie.
Epidemiologie & onderzoek
De geraadpleegde literatuur geeft voor deze afzonderlijke spier geen betrouwbaar bevolkingspercentage van triggerpoints.
Klinische context
Ooraandoeningen, kaak- en tandklachten en andere bovenste nekstructuren kunnen naar dezelfde regio verwijzen.
Zelfzorg bij longissimus capitis
De diepe achterste nekspieren werken samen om het hoofd te ondersteunen en kleine bewegingen te sturen. Ze liggen in verschillende lagen. Zelfzorg behandelt daarom de beweegfunctie van de nek als geheel; het is niet mogelijk om met een bal één diep spiertje precies los te drukken.
Deze smalle spier loopt tot achter het oor en ligt naast bredere nekspieren. De algemene nekbeweging hieronder is passend voor de regio; een afzonderlijke massage van longissimus capitis is niet betrouwbaar zelf uit te voeren.
Belasting in je dag aanpassen
Breng langdurig leeswerk hoger en dichterbij als je steeds met een sterk gebogen nek werkt. Bij een laptop kan een los toetsenbord helpen om scherm en handen afzonderlijk comfortabel te plaatsen.
Wissel houdingen en taken af. Kies een kussen dat steun geeft zonder je hoofd langdurig sterk naar voren of achteren te duwen.
Rustige beweegpauze voor de nek
Kies een kleine, rustige beweging die je goed kunt controleren. De uitvoering hieronder is een patiëntvriendelijke startvariant; een persoonlijk oefenplan kan hiervan afwijken.
Ontspan met steun
Zit met gesteunde onderarmen en kijk recht vooruit.
Beweeg afzonderlijk
Maak een kleine ja-beweging en keer terug. Draai daarna rustig links en rechts. Rol het hoofd niet in grote cirkels.
Kom in beweging
Sta op en loop kort rond. Hervat het werk met een comfortabele kijkafstand.
Begin met 3 kleine knikbewegingen en 3 rustige draaiingen per kant, bijvoorbeeld tijdens een werkpauze. Vergroot pas wanneer dit goed wordt verdragen.
Wanneer stoppen? Stop bij duizeligheid, tintelingen, nieuwe krachtvermindering of sterk toenemende pijn. Klachten na een ongeval vragen een passende beoordeling.
Zelfmassage: wat past hier?
Vermijd diepe zelfdruk met hulpmiddelen op de nekwervels of onder de schedelrand. De professionele gewrichts- en druktechnieken vragen onderzoek en begeleiding. Een halskraag is geen standaardonderdeel van deze zelfzorg.
Het effect beoordelen en verder opbouwen
Kies eerst één aanpassing of oefening. Vergelijk daarna een gewone activiteit die voor jou lastig was, en kijk ook hoe het later op de dag en de volgende ochtend gaat. Een tijdelijke prettige sensatie is niet hetzelfde als herstel van de belastbaarheid.
Gaat het goed, bouw dan één onderdeel tegelijk op: iets vaker bewegen, iets verder bewegen of later wat meer weerstand. Worden klachten duidelijk erger, verminder dan de belasting en bespreek wat er gebeurt. Blijf je beperkt in dagelijkse activiteiten, laat dan ook andere mogelijke oorzaken onderzoeken.
Hulp bij jouw spierklachten
Herken je klachten en wil je weten wat in jouw situatie past? Bespreek je klachten, beweging en belasting met een fysiotherapeut.
Bekijk onze praktijk en fysiotherapeuten · Meer over myofasciale pijn · Uitleg over dry needling
Bronnen en verdieping
Uitgegeven door Fysio Family. De informatie is bedoeld om klachten en mogelijke samenhang te begrijpen. Een pijnpatroon alleen stelt geen diagnose.
Onderzoek
- Keidan et al. (2021) — Sexual dimorphism of the posterior cervical spine muscle attachments
Anatomisch dissectieonderzoek
Beschrijft variatie in aanhechtingen van achterste nekspieren en onderscheid tussen cervicale gewrichtsregio en thoracale dwarsuitsteeksels. Geen bewijs voor een afzonderlijk triggerpointpijnpatroon.
Anatomie, pijnpatronen en zelfzorg: bronverwijzingen
Travell, Simons & Donnelly’s Myofascial Pain and Dysfunction, 4e editie.
- In het kort: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 572.
- Anatomie: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 572.
- Functie: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 575.
- Pijn en uitstraling: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 578.
- Klachten: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 578.
- Belasting: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 584.
- Onderzoek: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 567.
- Klinische context: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 580.
- Zelfzorg bij longissimus capitis: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 589, 590, 591.
- Belasting in je dag aanpassen: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 589, 590, 591.
- Rustige beweegpauze voor de nek: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 589, 590, 591.
- Zelfmassage: wat past hier?: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 589, 590, 591.
- Het effect beoordelen en verder opbouwen: Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 589, 590, 591.
- Illustratie 1: Schematische ligging van longissimus capitis, lateraal van semispinalis capitis: van lage nek en bovenrug naar de achterrand van het mastoïd achter het oor. Het boek geeft geen afzonderlijke pijnkaart voor deze spier. Donnelly, hoofdstuk 16, bronp. 571.