Scalenus medius (middelste scheve halsspier)
M. scalenus medius
Ook bekend als: middelste scheve halsspier.
In het kort
Scalenus medius verbindt de zijkant van de nek met de ribben. Zijn ligging en bijdrage aan ademhaling onderscheiden hem van de andere scalenen.
Anatomie
De middelste scalene is doorgaans de grootste van de groep. Hij loopt van de achterste knobbels van de halsdwarsuitsteeksels, meestal C2–C7, naar de bovenzijde van de eerste rib achter de slagadergroeve. Soms is er ook een C1-bundel of ontbreekt een van de gebruikelijke bundels. Tussen medius en anterior liggen de armzenuwvlecht en de ondersleutelbeensslagader.
Functie
Helpt de nek zijwaarts buigen en heeft een belangrijke functie bij het heffen van de eerste rib tijdens de inademing, ook bij rustige ademhaling.
Pijn & uitstraling
De lagere delen van medius en posterior kunnen volgens de geraadpleegde literatuur twee relatief smalle pijnstroken over de borst geven. De pijn wordt daar als zeurend, knellend of grijpend beschreven. Ook arm, radiale onderarm, duim en wijsvinger kunnen betrokken zijn; vaak blijft de elleboog zelf vrij. De bron onderscheidt geen exclusieve medius-kaart en geen pijnkaart per histologisch vezeltype.
Symptomen & beperkingen
- Diepe borst-, schouderblad- of armklachten kunnen met de groep samenhangen.
- Tintelingen of gevoelsverlies moeten apart op zenuwbetrokkenheid worden onderzocht.
Belasting & onderhoudende factoren
Zwaardere ademarbeid, langdurige scheefstand van de nek, tillen of trekken en whiplash worden voor de scalenen als belastende factoren genoemd.
Epidemiologie & onderzoek
Onderzoek bij whiplash en mechanische nekpijn wordt voor de scalene groep besproken. Het boekpercentage van 81% mag niet aan deze afzonderlijke spier worden toegeschreven.
Klinische context
Cervicale radiculopathie, thoracic-outletproblemen en perifere zenuwbeknelling kunnen overlappen. Nieuwe borstpijn vraagt beoordeling op andere oorzaken en is niet op een spierkaart vast te stellen.
Zelfzorg bij scalenus medius
De scaleni verbinden de nek met de bovenste ribben en helpen mee bij ademhalen. Tussen deze spieren lopen belangrijke zenuwen en bloedvaten. Armklachten uit dit gebied vragen daarom meer dan het herkennen van een pijntekening.
De medius kan ook tijdens rustige ademhaling bijdragen aan het heffen van de eerste rib. Activiteit voelen betekent dus niet dat de spier fout werkt of volledig uitgeschakeld moet worden.
Belasting in je dag aanpassen
Verdeel zware draaglasten en houd een voorwerp dichter bij je lichaam. Neem pauzes bij lang dragen of krachtig trekken.
Gebruik een kussen dat je hoofd comfortabel ondersteunt en voorkom dat je tijdens geconcentreerd werk de schouders voortdurend optrekt.
Ademen met gesteunde armen
Kies een kleine, rustige beweging die je goed kunt controleren. De uitvoering hieronder is een patiëntvriendelijke startvariant; een persoonlijk oefenplan kan hiervan afwijken.
Neem steun
Zit met de rug en onderarmen ondersteund, of lig op de rug met gebogen knieën.
Adem zonder forceren
Leg één hand los op de onderste ribben. Adem rustig in en uit; laat ribben en buik natuurlijk meebewegen.
Ontspan de hals
Merk op of je schouders omhoog gaan en laat ze weer los. Houd de adem niet vast en probeer niet maximaal diep te ademen.
Begin met 5 rustige ademhalingen en hervat dan de normale ademhaling. Dit is een ontspannende start, geen specifieke behandeling voor benauwdheid of een zenuwbeknelling.
Wanneer stoppen? Stop bij duizeligheid, tintelingen of toenemende armpijn. Een koud, bleek of gezwollen armgebied, krachtverlies of benauwdheid moet worden beoordeeld.
Zelfmassage: wat past hier?
Gebruik geen diepe zelfdruk of massagepistool in de hals of boven het sleutelbeen. De verschillende scaleni zijn niet veilig zelfstandig uit elkaar te houden. De vergaande halsrek vraagt eerst individuele beoordeling, zeker bij armuitstraling.
Het effect beoordelen en verder opbouwen
Kies eerst één aanpassing of oefening. Vergelijk daarna een gewone activiteit die voor jou lastig was, en kijk ook hoe het later op de dag en de volgende ochtend gaat. Een tijdelijke prettige sensatie is niet hetzelfde als herstel van de belastbaarheid.
Gaat het goed, bouw dan één onderdeel tegelijk op: iets vaker bewegen, iets verder bewegen of later wat meer weerstand. Worden klachten duidelijk erger, verminder dan de belasting en bespreek wat er gebeurt. Blijf je beperkt in dagelijkse activiteiten, laat dan ook andere mogelijke oorzaken onderzoeken.
Hulp bij jouw spierklachten
Herken je klachten en wil je weten wat in jouw situatie past? Bespreek je klachten, beweging en belasting met een fysiotherapeut.
Bekijk onze praktijk en fysiotherapeuten · Meer over myofasciale pijn · Uitleg over dry needling
Bronnen en verdieping
Uitgegeven door Fysio Family. De informatie is bedoeld om klachten en mogelijke samenhang te begrijpen. Een pijnpatroon alleen stelt geen diagnose.
Onderzoek
- Hong & Simons (1993) — Response to treatment for pectoralis minor myofascial pain syndrome after whiplash
Retrospectieve klinische reeks
Groepscontext: deze onderzoeken leveren geen afzonderlijk percentage of eigen risicoschatting voor scalenus medius. De in het boek genoemde 81% scalene-triggerpoints komt uit een geselecteerde reeks patiënten met pectoralis-minorpijn na whiplash. Het percentage geldt niet voor iedereen die een whiplash doormaakt.
- Fernández-Pérez et al. (2012) — Muscle trigger points, pressure pain threshold, and cervical range of motion in patients with high level of disability related to acute whiplash injury
Patiënt-controleonderzoek
Groepscontext: deze onderzoeken leveren geen afzonderlijk percentage of eigen risicoschatting voor scalenus medius. Onderzoek naar triggerpoints en gevoeligheid bij acute whiplash met aanzienlijke beperkingen. De ernst en selectie van deze groep zijn van belang bij het interpreteren van de bevindingen.
- Rusnak-Smith, Moffat & Rosen (2001) — Anatomical variations of the scalene triangle: dissection of 10 cadavers
Anatomisch dissectieonderzoek
Dissectie van tien lichamen toont variatie in halsaanhechtingen en spiergrootte. Een standaardschema is geen exacte beschrijving van iedereen; het onderzoek koppelt afzonderlijke bundels niet aan een eigen klinisch pijnpatroon.
Anatomie, pijnpatronen en zelfzorg: bronverwijzingen
Travell, Simons & Donnelly’s Myofascial Pain and Dysfunction, 4e editie.
- In het kort: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 684.
- Anatomie: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 686.
- Functie: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 690.
- Pijn en uitstraling: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 692.
- Klachten: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 695.
- Belasting: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 702.
- Onderzoek: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 706.
- Klinische context: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 706.
- Zelfzorg bij scalenus medius: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 712, 713, 715, 716, 717, 718.
- Belasting in je dag aanpassen: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 712, 713, 715, 716, 717, 718.
- Ademen met gesteunde armen: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 712, 713, 715, 716, 717, 718.
- Zelfmassage: wat past hier?: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 712, 713, 715, 716, 717, 718.
- Het effect beoordelen en verder opbouwen: Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 712, 713, 715, 716, 717, 718.
- Illustratie 1: Scalenus medius: van C2–C7 naar de eerste rib, achter de groeve van de ondersleutelbeenslagader. De korte ribsegmenten zijn een regionale uitsnede. Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 687.
- Illustratie 2: Gedeeld pijnpatroon van scalenus anterior, medius en posterior. Het boek geeft hier geen exclusieve kaart per spier. De kleine inzetten tonen de spierligging en ribaanhechtingen schematisch. Donnelly, hoofdstuk 20, bronp. 695.