Biceps femoris (tweehoofdige dijspier)
M. biceps femoris
Ook bekend als: tweehoofdige dijspier, caput longum biceps femoris, caput breve biceps femoris, laterale hamstring.
In het kort
De tweehoofdige dijspier vormt de laterale hamstring. De lange kop kruist heup en knie; de korte kop begint aan het dijbeen en kruist alleen de knie.
Anatomie
De buitenste hamstring heeft twee koppen. De lange kop begint op de zitbeenknobbel, samen met de proximale pees van semitendinosus, en loopt over heup én knie. De korte kop begint lager op de buitenste achterrand van het femur en kruist alleen de knie. Beide komen samen bij de pees naar de kuitbeenkop aan de achter-buitenzijde van de knie; er zijn aanvullende verbindingen met laterale kapsel- en scheenbeenstructuren. De belangrijkste aanhechting is dus niet de knieschijf. De lange kop krijgt vooral een tibiale tak van de heupzenuw, de korte kop een gemeenschappelijke fibulaire tak. De zenuw ligt bij de kuitbeenkop dicht onder de huid.
Functie
Buigt de knie en helpt bij een gebogen knie het onderbeen naar buiten draaien. De lange kop helpt ook de heup strekken; de korte kop doet dat niet rechtstreeks. Bij lopen en sprinten veranderen lengte en belasting tijdens iedere stap. Echografie en dissecties laten regionale verschillen in fascikellengte en vezelhoek binnen de lange kop zien. Zulke bouwverschillen zijn geen bewijs voor een apart pijnpatroon per histologisch vezeltype of een eenvoudige thuistest voor iedere kop.
Pijn & uitstraling
De bronkaart plaatst de kenmerkende kern aan de achter-buitenzijde van de knie. Mogelijke uitbreiding loopt omhoog langs de achter-buitenzijde van het bovenbeen richting bilplooi en een kort stuk omlaag in het bovenste deel van de kuit. Dit verschilt van de hoge achter-binnenste kern van de mediale hamstrings. De geraadpleegde literatuur levert geen afzonderlijke betrouwbare kaart voor de lange en korte kop. Een gevoelige kuitbeenkop, tintelingen of pijn na een draaibeweging kunnen ook door pees-, gewrichts- of zenuwproblemen komen.
Symptomen & beperkingen
- Pijn bij de buitenste achterzijde van de knie of langs het laterale achterste bovenbeen.
- Hinder bij lopen, opstaan en soms een verstoorde nachtrust.
Belasting & onderhoudende factoren
Krachtig afremmen tijdens rennen of trappen, langdurige stoelranddruk en lange perioden met gebogen knieën kunnen beide koppen belasten. De lange kop krijgt bovendien spanning bij heupflexie.
Epidemiologie & onderzoek
De geraadpleegde literatuur geeft geen afzonderlijke prevalentie van triggerpoints voor deze spier. Cijfers voor de spiergroep of voor patiënten met een bepaald pijnsyndroom mogen niet als een spier-specifiek bevolkingscijfer worden gelezen.
Klinische context
Uitstraling langs het achterbeen is niet automatisch een triggerpoint of ischias. Onder andere hamstringpeesklachten, acute spier-/peesbeschadiging, knieproblemen en prikkeling vanuit rug of zenuwen kunnen erop lijken. Een plotselinge knap, blauwe verkleuring, duidelijke krachtsafname of niet goed kunnen belasten vraagt beoordeling vóór verder rekken. Nieuwe gevoelsuitval of toenemende zwakte past niet bij doortrainen op eigen initiatief.
Zelfzorg bij biceps femoris
De hamstrings buigen de knie en helpen de heup strekken. De binnenste en buitenste spieren hebben verschillende uitstralingsgebieden. Een trekkend gevoel achter het been kan ook met zenuwgevoeligheid te maken hebben; langdurig hard rekken is dan niet vanzelfsprekend passend.
Ondersteun in ruglig het bovenbeen met beide handen en strek de knie langzaam een klein stukje, zoals op de afbeelding. Houd de enkel ontspannen; trek de tenen niet hard naar je toe. Stop vóór duidelijke rek, pijn of tintelingen. Druk niet op de kuitbeenkop of diep in de knieholte. Minder kniestrekking of minder heupbuiging maakt de beweging milder. De beweging is algemene mobiliteit en isoleert de twee koppen niet. Bouw belasting geleidelijk op; langer of harder rekken is geen voorwaarde voor herstel.
Belasting in je dag aanpassen
Onderbreek lang zitten en voorkom dat een harde stoelrand voortdurend tegen de achterkant van het bovenbeen drukt.
Bouw sprinten, heuvels en zware heupbuigoefeningen rustig op. Neem na een duidelijke toename in belasting voldoende herstelruimte.
Rustige knie-opening met ondersteund bovenbeen
Kies een kleine, rustige beweging die je goed kunt controleren. De uitvoering hieronder is een patiëntvriendelijke startvariant; een persoonlijk oefenplan kan hiervan afwijken.
Ga op de rug liggen
Buig beide knieën en ondersteun één bovenbeen met de handen erachter.
Open de knie klein
Strek die knie langzaam tot vóór een duidelijke rek of zenuwsensatie. Houd de enkel ontspannen.
Buig weer terug
Kom terug zonder aan de voet te trekken. Laat het been daarna rustig zakken.
Begin met 5 kleine bewegingen. Dit is een rustige startvariant; grotere of langdurige rek alleen als er geen tintelingen of toenemende beenuitstraling zijn.
Wanneer stoppen? Stop bij tintelingen, gevoelloosheid of pijn die verder naar de voet trekt. Een knap met blauwe plek en krachtsverlies vraagt beoordeling.
Zelfmassage: wat past hier?
Lichte massage kan op het zachte midden van het achterste bovenbeen. Druk niet op het zitbeen, in de knieholte of op een plek die tintelingen opwekt. Bij een recente scheur, blauwe plek of acute blessure geen diepe massage.
Het effect beoordelen en verder opbouwen
Kies eerst één aanpassing of oefening. Vergelijk daarna een gewone activiteit die voor jou lastig was, en kijk ook hoe het later op de dag en de volgende ochtend gaat. Een tijdelijke prettige sensatie is niet hetzelfde als herstel van de belastbaarheid.
Gaat het goed, bouw dan één onderdeel tegelijk op: iets vaker bewegen, iets verder bewegen of later wat meer weerstand. Worden klachten duidelijk erger, verminder dan de belasting en bespreek wat er gebeurt. Blijf je beperkt in dagelijkse activiteiten, laat dan ook andere mogelijke oorzaken onderzoeken.
Hulp bij jouw spierklachten
Herken je klachten en wil je weten wat in jouw situatie past? Bespreek je klachten, beweging en belasting met een fysiotherapeut.
Bekijk onze praktijk en fysiotherapeuten · Meer over myofasciale pijn · Uitleg over dry needling
Bronnen en verdieping
Uitgegeven door Fysio Family. De informatie is bedoeld om klachten en mogelijke samenhang te begrijpen. Een pijnpatroon alleen stelt geen diagnose.
Onderzoek
- Chan et al. (2016) — verkalkende bicepstendinitis en kniepijn
casusbeschrijving
Betreft een peesaandoening van de biceps femoris als oorzaak van laterale kniepijn. Geen studie van hamstringtriggerpointprevalentie.
- Storey et al. (2016) — proximale hamstringpezen in dissectie en MRI
Primair onderzoek
Tien dijen van vijf mannelijke donoren plus twintig dijen van tien actieve jonge mannen met MRI. Semimembranosus had een lange proximale pees en spier-peesovergang; anatomie, geen bewijs voor een specifieke pijnkaart.
- Tosovic et al. (2016) — regionale architectuur van de lange biceps-femoriskop
Primair onderzoek
Echografie bij negentien gezonde mannen en dissectie van zes mannelijke donorbenen. Niet-uniforme fascikellengte en vezelhoek; geen klinische verdeling van pijn naar histologische vezeltypen.
Anatomie, pijnpatronen en zelfzorg: bronverwijzingen
Travell, Simons & Donnelly’s Myofascial Pain and Dysfunction, 4e editie.
- In het kort: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1882.
- Anatomie: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1882.
- Functie: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1884.
- Pijn en uitstraling: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1886.
- Klachten: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1887.
- Belasting: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1892.
- Onderzoek: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1896.
- Klinische context: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1886.
- Zelfzorg bij biceps femoris: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1901, 1902, 1903, 1905, 1906.
- Belasting in je dag aanpassen: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1901, 1902, 1903, 1905, 1906.
- Rustige knie-opening met ondersteund bovenbeen: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1901, 1902, 1903, 1905, 1906.
- Zelfmassage: wat past hier?: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1901, 1902, 1903, 1905, 1906.
- Het effect beoordelen en verder opbouwen: Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1901, 1902, 1903, 1905, 1906.
- Illustratie 1: Biceps femoris: lange kop vanaf het zitbeen, korte kop vanaf het femur en gezamenlijke pees naar de kuitbeenkop. Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1879.
- Illustratie 2: Semitendinosus: lange distale pees om de binnenknie heen naar de pes anserinus aan de voor-binnenzijde van de tibia. Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1879.
- Illustratie 3: Biceps femoris: kenmerkende pijn aan de achter-buitenzijde van de knie, met mogelijke uitbreiding naar het achter-buitenste bovenbeen en de bovenkuit. Donnelly, hoofdstuk 60, bronp. 1888.