Pterygoideus Lateralis (buitenste vleugelspier)
M. Pterygoideus Lateralis
Ook bekend als: laterale pterygoïdeus, buitenste vleugelspier.
In het kort
De laterale pterygoïdeus helpt de kaak openen, vooruit bewegen en sturen tijdens kauwen. Een beschreven pijnpatroon ligt diep rond het kaakgewricht en in de regio van de kaakholte.
Anatomie
De spier ligt diep achter de jukboog. De bovenste kop begint aan de onderzijde en rand van de grote vleugel van het wiggenbeen; de onderste aan de buitenzijde van de laterale pterygoïdplaat. De vezels lopen schuin naar de voorzijde van de onderkaakhals. Een deel van de bovenste vezels kan ook aan het discus-kapselcomplex van het kaakgewricht hechten. Anatomisch onderzoek vindt variatie in deze aanhechtingen en geen overal scherpe grens tussen twee afzonderlijke koppen.
Functie
De algemene werking omvat mondopening, protrusie en beweging naar de tegenoverliggende kant. Over de precieze taakverdeling van de twee koppen en hun rol tijdens sluiten bestaat discussie in de literatuur.
Pijn & uitstraling
Het klinisch beschreven patroon ligt diep bij het kaakgewricht en in de bovenkaak-/bijholteregio. De geraadpleegde literatuur vermeldt uitdrukkelijk dat geen afzonderlijke pijnpatronen voor de bovenste en onderste kop zijn vastgelegd. Na experimentele zoutinjecties zijn ruimere gebieden beschreven in onderkaak, wang, oor, voorste slaap en soms tanden of tandvlees. Deze experimentele bevindingen staan los van de klassieke klinische kaart en bewijzen geen specifieke pijnverdeling per spierkop.
Symptomen & beperkingen
- Diepe kaakgewrichts- of wangpijn die als bijholtepijn kan worden ervaren.
- Een beperkte kaakbeweging.
- In beschreven gevallen oor- of neusklachten en tinnitus; de locatie alleen bepaalt de oorzaak niet.
Belasting & onderhoudende factoren
Overmatig of eenzijdig kauwen, klemmen, knarsen en nagelbijten kunnen belasting onderhouden. Ook een vooruitgehouden kaak bij blaasinstrumenten of zijdelingse kaakdruk bij vioolspelen wordt genoemd.
Epidemiologie & onderzoek
De geraadpleegde literatuur beschrijft betrokkenheid in studies bij mensen met temporomandibulaire aandoeningen en soms bijkomende migraine. Over de invloed op discusproblemen spreken studies elkaar tegen; er volgt geen algemeen prevalentiepercentage uit.
Klinische context
Kaakgewrichtsontsteking en interne gewrichtsproblemen kunnen hetzelfde pijngebied geven. Ook gebits-, KNO- en zenuwaandoeningen horen in de differentiële beoordeling bij de uiteenlopende gemelde symptomen.
Zelfzorg bij pterygoideus lateralis
De laterale pterygoideus ligt diep bij het kaakgewricht en heeft twee koppen. De spier werkt samen met andere kauwspieren en het gewricht. Zelfzorg is daarom geen poging om één kop met druk los te maken, maar om de totale kaakbelasting beter te doseren.
Belasting in je dag aanpassen
Verminder gewoonten zoals stevig klemmen, op pennen bijten en langdurig kauwgom kauwen.
Vermijd tijdelijk herhaald maximaal openen als juist dat klachten oproept. Verdeel grotere happen in kleinere en bespreek pauzes tijdens een lange tandartsbehandeling.
Gecontroleerd openen voor de spiegel
Kies een kleine, rustige beweging die je goed kunt controleren. De uitvoering hieronder is een patiëntvriendelijke startvariant; een persoonlijk oefenplan kan hiervan afwijken.
Begin ontspannen
Kijk recht vooruit met ontspannen schouders. De tanden raken elkaar niet.
Open langzaam
Open een klein stukje zonder met je vingers te helpen en sluit weer rustig. Forceer een scheef lopende beweging niet recht.
Houd het comfortabel
Kies de bewegingsuitslag waarin de kaak niet blokkeert. Laat de kaak tussen herhalingen helemaal tot rust komen.
Probeer 5 rustige herhalingen, eenmaal per dag. Laat grotere rek- of weerstandsoefeningen eerst afstemmen wanneer het gewricht pijnlijk is of de kaak klikt en blokkeert.
Wanneer stoppen? Stop bij een vastzittende kaak, duidelijk toenemende pijn of een kleinere mondopening na oefenen. Zoek hulp wanneer eten of drinken niet goed lukt.
Zelfmassage: wat past hier?
De laterale pterygoideus is geen geschikte spier voor ongeleide diepe zelfmassage. Druk diep achter in de mond kan andere structuren raken en laat niet zien welke spier klachten veroorzaakt.
Het effect beoordelen en verder opbouwen
Kies eerst één aanpassing of oefening. Vergelijk daarna een gewone activiteit die voor jou lastig was, en kijk ook hoe het later op de dag en de volgende ochtend gaat. Een tijdelijke prettige sensatie is niet hetzelfde als herstel van de belastbaarheid.
Gaat het goed, bouw dan één onderdeel tegelijk op: iets vaker bewegen, iets verder bewegen of later wat meer weerstand. Worden klachten duidelijk erger, verminder dan de belasting en bespreek wat er gebeurt. Blijf je beperkt in dagelijkse activiteiten, laat dan ook andere mogelijke oorzaken onderzoeken.
Hulp bij jouw spierklachten
Herken je klachten en wil je weten wat in jouw situatie past? Bespreek je klachten, beweging en belasting met een fysiotherapeut.
Bekijk onze praktijk en fysiotherapeuten · Meer over myofasciale pijn · Uitleg over dry needling
Bronnen en verdieping
Uitgegeven door Fysio Family. De informatie is bedoeld om klachten en mogelijke samenhang te begrijpen. Een pijnpatroon alleen stelt geen diagnose.
Onderzoek
- Lopes et al. (2015) — Lateral pterygoid muscle volume and migraine in patients with temporomandibular disorders
Beeldvormend patiënt-controleonderzoek
MRI-vergelijking van 20 patiënten met en 20 zonder migraine, allen met temporomandibulaire klachten. Gemeten spiervolume is geen directe maat voor triggerpoints.
- Usui et al. (2008) — An anatomic study of the divisions of the lateral pterygoid muscle
Anatomisch onderzoek
Dissectieonderzoek naar oorsprong, aanhechting en zenuwrelaties. De auteurs vonden geen overal duidelijke grens tussen twee koppen en slechts een dunne oppervlakkige vezellaag naar de discus. Anatomische koppen zijn geen bewijs voor aparte pijnkaarten.
Anatomie, pijnpatronen en zelfzorg: bronverwijzingen
Travell, Simons & Donnelly’s Myofascial Pain and Dysfunction, 4e editie.
- In het kort: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 447.
- Anatomie: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 448.
- Functie: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 450.
- Pijn en uitstraling: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 455.
- Klachten: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 447.
- Belasting: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 462.
- Onderzoek: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 463.
- Klinische context: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 463.
- Zelfzorg bij pterygoideus lateralis: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 465, 466.
- Belasting in je dag aanpassen: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 465, 466.
- Gecontroleerd openen voor de spiegel: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 465, 466.
- Zelfmassage: wat past hier?: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 465, 466.
- Het effect beoordelen en verder opbouwen: Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 465, 466.
- Illustratie 1: Laterale pterygoideus: beschreven pijn rond de kaakgewrichts- en wangregio. De inzet toont twee spierkoppen bij de condylushals en de gewrichtsdiscus; jukboog en kroonuitsteeksel zijn weggelaten. Donnelly, hoofdstuk 11, bronp. 457.