Deltoideus (deltaspier)
M. Deltoideus
Ook bekend als: deltaspier, anterior deltoid, middle deltoid, posterior deltoid.
In het kort
De deltoideus vormt de ronde contour van de schouder en bestaat uit drie functioneel verschillende delen. Myofasciale pijn blijft vooral rond de schouder zelf en het aangrenzende deel van de bovenarm.
Anatomie
De deltoideus vormt de schouderkap. Het voorste deel begint aan de voorrand en bovenkant van het buitenste derde van het sleutelbeen, het middelste aan het schouderdak en het achterste aan de onderrand van de schouderbladkam. Alle drie lopen naar de deltoïdaanhechting halverwege de buitenkant van de bovenarm. Voorste en achterste delen hebben relatief lange, grotendeels parallelle vezelbundels; het middelste deel heeft korte vezels tussen meerdere peesbladen. De nervus axillaris verzorgt de spier. Deze verschillende bouw verklaart mede waarom één prik- of drukpunt niet automatisch alle delen vertegenwoordigt.
Functie
De middelste vezels dragen sterk bij aan zijwaarts heffen. Voorste vezels helpen de arm voorwaarts bewegen en naar het lichaam brengen; achterste vezels bewegen de arm naar achteren en ondersteunen uitwendige rotatie. De drie delen werken daarbij samen met de rotator cuff.
Pijn & uitstraling
De geraadpleegde literatuur onderscheidt drie anatomische delen. Voorste deltoïdvezels geven vooral pijn vóór en midden op de schouder, soms verder over de voor-buitenzijde van de bovenarm. Achterste vezels verwijzen vooral naar de achterkant van de schouder, met mogelijke uitbreiding over de achter-buitenzijde van de bovenarm en soms voor op de schouder. Het middelste deel geeft vooral pijn aan de buitenzijde van de schouder over de spierbuik. Uitstraling voorbij de elleboog is ongebruikelijk. Deze indeling gaat over spierdelen en vezelrichting, niet over aparte pijnkaarten van langzame type-I- of snelle type-II-vezels.
Symptomen & beperkingen
- Pijn tijdens actief heffen, draaien of de arm voor de borst langs bewegen.
- Pijnlijke zwakte waardoor de arm moeilijk tot schouderhoogte komt.
- Het begin kan volgen op een directe klap tegen de schouder of herhaalde armactiviteit.
Belasting & onderhoudende factoren
De geraadpleegde literatuur noemt contacttrauma, vallen op de schouder, zwemmen, werpen, tennis en gewichtheffen. Ook een plotselinge corrigerende beweging om een val te voorkomen kan de deltoideus onverwacht belasten.
Epidemiologie & onderzoek
De deltoideus wordt in onderzoek naar schoudertriggerpoints bij zowel kantoorwerkers als handarbeiders meegenomen; een beschreven vergelijking vond een vergelijkbaar aantal schoudertriggerpoints in beide groepen. Dat bewijst geen gelijke individuele belasting of een specifieke bevolkingsprevalentie van deltoideus-triggerpoints.
Klinische context
Rotatorcuffscheuren, bicepspeesproblemen, bursitis, glenohumerale artrose en C5-radiculaire klachten geven overlappende symptomen. Na een klap of val moet ook het acromioclaviculaire gewricht worden beoordeeld. Spier- en gewrichtsproblemen kunnen gelijktijdig bestaan.
Zelfzorg bij deltoideus
De deltoideus heeft voorste, middelste en achterste vezels. Welke beweging belast, hangt af van het betrokken deel en de rest van de schouder. Een rustige start zonder gewicht helpt beoordelen wat prettig gaat.
Belasting in je dag aanpassen
Ondersteun de elleboog tijdens lang computerwerk. Houd zware voorwerpen dichter bij het lichaam in plaats van met een lange hefboom.
Verminder tijdelijk een oefening of sportbeweging die steeds dezelfde schouderpijn oproept. Bouw de belasting daarna in kleine stappen terug op.
Rustig heffen binnen een prettige afstand
Kies een kleine, rustige beweging die je goed kunt controleren. De uitvoering hieronder is een patiëntvriendelijke startvariant; een persoonlijk oefenplan kan hiervan afwijken.
Begin zonder gewicht
Sta of zit rechtop met ontspannen schouders en de arm langs het lichaam.
Hef schuin naar voren
Breng de arm een klein stukje schuin voorwaarts omhoog met de duim ongeveer naar boven. Kies een comfortabele richting.
Laat gecontroleerd zakken
Kom rustig terug zonder de schouder naar het oor te trekken. Forceer geen pijnlijke boog.
Begin met 5 kleine heffingen. Massage kan kort, ongeveer 15 seconden, worden geprobeerd. Verhoog eerst de comfortabele beweging en pas later de weerstand.
Wanneer stoppen? Stop bij scherpe pijn of plotseling krachtverlies. Na een val of direct trauma hoort een duidelijke beperking eerst beoordeeld te worden.
Zelfmassage: wat past hier?
Steun de arm zodat de schouderspier ontspant. Je kunt het zachte deel van de schouder met de andere hand licht masseren. Blijf weg van de botpunt boven op de schouder en druk niet op een recente kneuzing.
Het effect beoordelen en verder opbouwen
Kies eerst één aanpassing of oefening. Vergelijk daarna een gewone activiteit die voor jou lastig was, en kijk ook hoe het later op de dag en de volgende ochtend gaat. Een tijdelijke prettige sensatie is niet hetzelfde als herstel van de belastbaarheid.
Gaat het goed, bouw dan één onderdeel tegelijk op: iets vaker bewegen, iets verder bewegen of later wat meer weerstand. Worden klachten duidelijk erger, verminder dan de belasting en bespreek wat er gebeurt. Blijf je beperkt in dagelijkse activiteiten, laat dan ook andere mogelijke oorzaken onderzoeken.
Hulp bij jouw spierklachten
Herken je klachten en wil je weten wat in jouw situatie past? Bespreek je klachten, beweging en belasting met een fysiotherapeut.
Bekijk onze praktijk en fysiotherapeuten · Meer over myofasciale pijn · Uitleg over dry needling
Bronnen en verdieping
Uitgegeven door Fysio Family. De informatie is bedoeld om klachten en mogelijke samenhang te begrijpen. Een pijnpatroon alleen stelt geen diagnose.
Onderzoek
- Fernández-de-las-Peñas et al. (2012) — Referred pain from myofascial trigger points in head, neck, shoulder, and arm muscles reproduces pain symptoms in blue-collar (manual) and white-collar (office) workers
Vergelijkend observationeel onderzoek
Vergelijkt mensen met nek- of schouderpijn die handarbeid of kantoorwerk verrichten. De studie onderzocht meerdere spieren; de uitkomsten betekenen niet dat beroep alleen de deltoideusklachten verklaart.
Anatomie, pijnpatronen en zelfzorg: bronverwijzingen
Travell, Simons & Donnelly’s Myofascial Pain and Dysfunction, 4e editie.
- In het kort: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 874.
- Anatomie: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 875.
- Functie: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 878.
- Pijn en uitstraling: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 882.
- Klachten: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 883.
- Belasting: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 889.
- Onderzoek: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 883.
- Klinische context: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 892.
- Zelfzorg bij deltoideus: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 894, 895, 897.
- Belasting in je dag aanpassen: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 894, 895, 897.
- Rustig heffen binnen een prettige afstand: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 894, 895, 897.
- Zelfmassage: wat past hier?: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 894, 895, 897.
- Het effect beoordelen en verder opbouwen: Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 894, 895, 897.
- Illustratie 1: Figure 28.2. Referred pain patterns (dark red) from TrPs in the right deltoid muscle (light red). A. Pain pattern from TrPs in the anterior fibers of the muscle. B. Pain pattern from the posterior fibers. C. Pain pattern from TrPs in the middle fibers of the muscle. The distribution of TrPs in the anterior and posterior parts of the deltoid muscle has a different pattern from the distribution of TrPs in the middle deltoid muscle. Figure 28-3 provides a possible explanation for this clinical phenomenon. D. Right deltoid muscle. Donnelly, hoofdstuk 28, bronp. 884.