Iliocostalis lumborum (lendendeel darmbeen-ribspier)
M. iliocostalis lumborum
Ook bekend als: lendendeel darmbeen-ribspier.
In het kort
Het lumbale deel van de iliocostalis vormt de buitenste rugspierkolom boven de bekkenkam. Bovenste lumbale triggerpoints kunnen vooral in de bil worden gevoeld.
Anatomie
Deze spier vormt de buitenste lange spierkolom naast de lendenwervelkolom. Via een gemeenschappelijke peesplaat en eigen bundels verbindt hij de achterste bekkenkam met de onderste ribhoeken en met de dwarsuitsteeksels van L1–L4. De ribgebonden, langere bundels liggen oppervlakkiger dan de kortere lumbale bundels. De naamgeving kan verwarren: het thoracale gedeelte van de iliocostalis lumborum is niet hetzelfde als de afzonderlijk benoemde iliocostalis thoracis tussen de ribben. Aan de binnenzijde ligt de longissimus. Takken van de achterste ruggenmergzenuwen sturen de spier aan.
Functie
Helpt de romp strekken en zijwaarts bewegen. Bij vooroverbuigen kan hij juist remmend werken terwijl de spier langer wordt. Hij werkt samen met de heupen, buikwand en andere rugspieren; de rug hoeft niet de hele dag bewust stijf gehouden te worden.
Pijn & uitstraling
Bij de bovenste lumbale regio rond L1 beschrijft de geraadpleegde literatuur vooral verwijzing omlaag naar het midden van de bil aan dezelfde kant. De lendenregio en de strook naar de bil vormen mogelijke uitbreiding. Dit verschilt van het lagere bilgebied dat bij de longissimus wordt getoond. Een eenzijdige bilklacht is echter niet specifiek genoeg om deze spier als oorzaak aan te wijzen.
Symptomen & beperkingen
- Eenzijdige lumbale pijn met een duidelijk bilgebied.
- Patiënten tekenen volgens de geraadpleegde literatuur vaak een op-en-neer lopend patroon, in tegenstelling tot het dwarse rugpatroon van rectus abdominis.
Belasting & onderhoudende factoren
Langdurig gebogen of gedraaid werken, een plotselinge combinatie van buigen en draaien en compensatie voor onvoldoende heup- of rompkracht worden in deze uitleg voor de paraspinale spieren genoemd.
Epidemiologie & onderzoek
De geraadpleegde literatuur noemt in een studie van 42 mensen met niet-specifieke lage-rugpijn actieve iliocostalis-lumborumtriggerpoints bij ongeveer een derde. De bevinding geldt voor die patiëntengroep en is geen algemene prevalentie.
Klinische context
Wervel- of ribgewrichtsproblematiek, een zenuwwortelaandoening, inflammatoire of andere spierziekte en gerefereerde pijn uit inwendige organen kunnen vergelijkbare rugklachten geven. Gluteale spieren en de heup kunnen eveneens eenzijdige bilpijn verklaren.
Zelfzorg bij iliocostalis lumborum
De rugspieren naast de wervelkolom werken in oppervlakkige en diepe lagen. Ze begeleiden buigen, strekken en draaien. De thuisoefeningen richten zich op de rug als functioneel geheel; een diepe multifidus of rotator kan niet afzonderlijk met een bal worden losgemaakt.
Beweeg de knie slechts zover dat de lage rug comfortabel blijft. Een bilpatroon betekent niet dat harder op de lendenflank drukken nodig is. Een eventuele zachte bal blijft naast de wervelkolom en weg van de onderste ribben.
Belasting in je dag aanpassen
Wissel lang zitten of voorover werken af met staan en lopen. Gebruik steun wanneer dat een taak prettiger maakt.
Verdeel zware tilwerkzaamheden en houd voorwerpen dichtbij. Een comfortabele variatie in tillen is belangrijker dan de rug voortdurend stijf vastzetten.
Eén knie rustig naar je toe
Kies een kleine, rustige beweging die je goed kunt controleren. De uitvoering hieronder is een patiëntvriendelijke startvariant; een persoonlijk oefenplan kan hiervan afwijken.
Ga op de rug liggen
Buig beide knieën en zet de voeten neer op een comfortabele ondergrond.
Ondersteun één bovenbeen
Pak achter het bovenbeen en breng de knie rustig iets richting de borst. Trek niet aan een pijnlijke knie.
Wissel rustig
Zet de voet terug en herhaal met het andere been. Blijf binnen een prettige beweging en adem door.
Begin met 3 rustige bewegingen per kant, zonder lange eindstand. Dit is een milde variant van de knie-naar-borstoefening.
Wanneer stoppen? Stop bij toenemende beenuitstraling, tintelingen of zwakte. Bij plotselinge problemen met plassen of ontlasting, gevoelsverlies rond het kruis of nieuw krachtsverlies in een been: direct huisarts of huisartsen-spoedpost.
Zelfmassage: wat past hier?
Een zachte bal tegen de muur kan alleen lichte druk geven naast de wervelkolom. Blijf weg van de wervels zelf en de onderste ribben. Gebruik geen diepe druk in de flank. Een gevoelige plek vertelt op zichzelf niet welke rugstructuur de pijn veroorzaakt.
Het effect beoordelen en verder opbouwen
Kies eerst één aanpassing of oefening. Vergelijk daarna een gewone activiteit die voor jou lastig was, en kijk ook hoe het later op de dag en de volgende ochtend gaat. Een tijdelijke prettige sensatie is niet hetzelfde als herstel van de belastbaarheid.
Gaat het goed, bouw dan één onderdeel tegelijk op: iets vaker bewegen, iets verder bewegen of later wat meer weerstand. Worden klachten duidelijk erger, verminder dan de belasting en bespreek wat er gebeurt. Blijf je beperkt in dagelijkse activiteiten, laat dan ook andere mogelijke oorzaken onderzoeken.
Hulp bij jouw spierklachten
Herken je klachten en wil je weten wat in jouw situatie past? Bespreek je klachten, beweging en belasting met een fysiotherapeut.
Bekijk onze praktijk en fysiotherapeuten · Meer over myofasciale pijn · Uitleg over dry needling
Bronnen en verdieping
Uitgegeven door Fysio Family. De informatie is bedoeld om klachten en mogelijke samenhang te begrijpen. Een pijnpatroon alleen stelt geen diagnose.
Onderzoek
- Iglesias-González et al. (2013) — triggerpoints bij aspecifieke lage rugpijn
dwarsdoorsnedeonderzoek met controles
Dezelfde studie bij 42 patiënten met niet-specifieke lage-rugpijn onderzoekt ook iliocostalis lumborum; het boek meldt daar ongeveer 33% actieve triggerpoints. Geen bevolkingscijfer.
Anatomie, pijnpatronen en zelfzorg: bronverwijzingen
Travell, Simons & Donnelly’s Myofascial Pain and Dysfunction, 4e editie.
- In het kort: Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1425.
- Anatomie: Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1425.
- Functie: Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1427.
- Pijn en uitstraling: Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1430.
- Klachten: Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1432.
- Belasting: Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1440.
- Onderzoek: Donnelly, hoofdstuk 50, bronp. 1510.
- Klinische context: Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1434.
- Zelfzorg bij iliocostalis lumborum: Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1446, 1447, 1448, 1449.
- Belasting in je dag aanpassen: Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1446, 1447, 1448, 1449.
- Eén knie rustig naar je toe: Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1446, 1447, 1448, 1449.
- Eén knie rustig naar je toe: Thuisarts — wanneer hulp zoeken bij rugpijn
- Zelfmassage: wat past hier?: Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1446, 1447, 1448, 1449.
- Het effect beoordelen en verder opbouwen: Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1446, 1447, 1448, 1449.
- Illustratie 1: Figuur 48.3C. Verwijzing van een bovenste lumbale iliocostaliszone naar de bil. Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1433.
- Illustratie 2: Iliocostalis lumborum: regionale weergave naast de lumbale longissimus, met een vrij eindigende twaalfde rib. Donnelly, hoofdstuk 48, bronp. 1422.