Transversus abdominis (dwarse buikspier)
M. transversus abdominis
Ook bekend als: dwarse buikspier.
In het kort
De dwarse buikspier vormt de diepste brede buiklaag en werkt via zijn peesbladen samen met de rugfascie en overige rompspieren.
Anatomie
De dwarse buikspier is de diepste van de drie laterale buikwandlagen. De vezels lopen grotendeels horizontaal rond de buik naar een peesplaat aan de voorzijde. Achteraan zijn er verbindingen met de thoracolumbale fascie; daarnaast met de bekkenkam, het laterale deel van de liesband en de binnenzijde van de onderste zes ribkraakbeenderen. De peesplaat draagt bij aan de rectusschede en de witte lijn. Boven de booglijn loopt een deel achter de rechte buikspier; onder die lijn lopen de aponeurotische lagen vóór de rectus en ontbreekt de stevige achterste rectusschede. De spier ligt diep en is niet selectief via harde druk op de buik te voelen.
Functie
Helpt de spanning en druk in de romp afstemmen op ademen, bewegen en kracht leveren. Hij kan al rond het begin van een arm- of beenbeweging actief worden. De precieze activiteit verschilt per taak en regio; hij hoeft niet altijd als eerste aan te spannen of de hele dag strak te staan. Een EMG-verschil tijdens een oefening bewijst niet dat die oefening voor iedereen de beste behandeling is.
Pijn & uitstraling
De geraadpleegde literatuur beschrijft een bandvormig gevoel in de bovenbuik tussen de ribbogen, soms meer rond het zwaardvormige uiteinde van het borstbeen. Hoesten kan dat gebied gevoelig maken. Een afzonderlijke goed gevalideerde pijnkaart voor de transversus ontbreekt in de bronfiguren; daarom staat hier herkenbare anatomie in plaats van een verzonnen exclusief pijnveld. Zelfpalpatie kan deze diepe laag niet als oorzaak aanwijzen.
Symptomen & beperkingen
- Bovenbuik- of ribboogpijn die bij hoesten hinderlijk kan zijn.
- Een diepe buikwandbron is op basis van alleen de pijnlocatie moeilijk te onderscheiden van andere buikspieren of inwendige oorzaken.
Belasting & onderhoudende factoren
De geraadpleegde literatuur noemt herhaalde of krachtige buikspierbelasting, hoesten, letsel of operatie en langdurige spanning. Daarnaast kunnen aandoeningen van buik- of bekkenorganen met buikwandgevoeligheid samengaan; een verband is niet automatisch een spieroorzaak.
Epidemiologie & onderzoek
De geraadpleegde literatuur geeft geen afzonderlijke prevalentie van triggerpoints voor deze spier. Cijfers voor de spiergroep of voor patiënten met een bepaald pijnsyndroom mogen niet als een spier-specifiek bevolkingscijfer worden gelezen.
Klinische context
Buikpijn kan ook ontstaan door appendicitis, galblaas- of maag/darmaandoeningen, urinewegproblemen, een breuk of gynaecologische aandoeningen. Buikwandpijn en inwendige ziekte kunnen tegelijk aanwezig zijn.
Zelfzorg bij transversus abdominis
De buikspieren dragen bij aan bewegen, ademen en drukopbouw in de romp. Ze hoeven niet de hele dag strak aangespannen te zijn. Buikpijn kan uit organen komen; deze zelfzorg is bedoeld voor een al beoordeelde spiergerelateerde klacht.
Denk aan zacht aanspannen tijdens de beweging, niet aan maximaal de navel intrekken of de buik de hele dag inhouden. Ontspan daarna weer. De oefening traint het samenspel van de romp en is geen test of de spier te laat aanspant.
Belasting in je dag aanpassen
Vermijd een knellende riem of kleding als de buik daardoor gevoelig wordt. Neem bij lang zitten regelmatig een beweegpauze.
Bouw zware buikspieroefeningen rustig op en blijf tijdens inspanning ademen. Een zwaar sit-upprogramma is geen noodzakelijke eerste stap.
Kleine bekkenkanteling
Kies een kleine, rustige beweging die je goed kunt controleren. De uitvoering hieronder is een patiëntvriendelijke startvariant; een persoonlijk oefenplan kan hiervan afwijken.
Ga comfortabel liggen
Lig op de rug met gebogen knieën en voeten op de grond.
Kantel klein
Beweeg het bekken rustig een klein stukje, zodat de ruimte onder de onderrug iets kleiner wordt. Span de buik slechts licht aan.
Laat weer los
Keer terug naar de beginstand en voel het verschil tussen aanspannen en ontspannen. Houd de adem vrij.
Begin met 5 kleine bekkenbewegingen en een rustige ademhaling ertussen. De lichte start sluit aan bij de bekkenkanteling.
Wanneer stoppen? Stop bij toenemende of onverklaarde buikpijn, misselijkheid of duizeligheid. Heftige buikpijn, koorts, bloedverlies of ziek zijn vraagt medische beoordeling.
Zelfmassage: wat past hier?
Druk niet diep in de buik met vingers, bal of massagehulpmiddel. Zelfpalpatie kan geen onderscheid maken tussen spierpijn en een probleem van een buikorgaan. Na een operatie of tijdens zwangerschap vraagt oefenen een passend advies.
Het effect beoordelen en verder opbouwen
Kies eerst één aanpassing of oefening. Vergelijk daarna een gewone activiteit die voor jou lastig was, en kijk ook hoe het later op de dag en de volgende ochtend gaat. Een tijdelijke prettige sensatie is niet hetzelfde als herstel van de belastbaarheid.
Gaat het goed, bouw dan één onderdeel tegelijk op: iets vaker bewegen, iets verder bewegen of later wat meer weerstand. Worden klachten duidelijk erger, verminder dan de belasting en bespreek wat er gebeurt. Blijf je beperkt in dagelijkse activiteiten, laat dan ook andere mogelijke oorzaken onderzoeken.
Hulp bij jouw spierklachten
Herken je klachten en wil je weten wat in jouw situatie past? Bespreek je klachten, beweging en belasting met een fysiotherapeut.
Bekijk onze praktijk en fysiotherapeuten · Meer over myofasciale pijn · Uitleg over dry needling
Bronnen en verdieping
Uitgegeven door Fysio Family. De informatie is bedoeld om klachten en mogelijke samenhang te begrijpen. Een pijnpatroon alleen stelt geen diagnose.
Onderzoek
- Rankin et al. (2006) — normale dikte en asymmetrie van buikspieren
Primair echografisch onderzoek
Metingen bij 123 gezonde volwassenen. Normale dikte en links-rechtsverschil variëren; geen pijn- of behandelonderzoek.
- Urquhart et al. (2005) — buikspieractiviteit tijdens oefeningen
Primair EMG-onderzoek
Activiteit verschilde per oefening en buikspierregio. Selectievere activiteit is geen bewijs dat één oefening voor elke pijnklacht beter is.
- Hodges & Richardson (1997) — buikspieractiviteit bij beenbeweging
Primair fysiologisch onderzoek
Beschrijft anticipatoire rompspieractiviteit rond heupbewegingen. Geeft geen individuele diagnose of opdracht om voortdurend de buik aan te spannen.
Anatomie, pijnpatronen en zelfzorg: bronverwijzingen
Travell, Simons & Donnelly’s Myofascial Pain and Dysfunction, 4e editie.
- In het kort: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1456.
- Anatomie: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1456.
- Functie: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1464.
- Pijn en uitstraling: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1470.
- Klachten: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1470.
- Belasting: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1483.
- Onderzoek: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1476.
- Klinische context: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1476.
- Zelfzorg bij transversus abdominis: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1488, 1489, 1490.
- Belasting in je dag aanpassen: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1488, 1489, 1490.
- Kleine bekkenkanteling: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1488, 1489, 1490.
- Zelfmassage: wat past hier?: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1488, 1489, 1490.
- Het effect beoordelen en verder opbouwen: Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1488, 1489, 1490.
- Illustratie 1: Figuur 49.3. De transversus abdominis en zijn horizontale vezels onder de schuine buikspieren. Donnelly, hoofdstuk 49, bronp. 1460.